Văn lớp 10 Soạn bài tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ

TÌNH CẢNH LẺ LOI CỦA NGƯỜI CHINH PHỤ

Trích Chinh phụ ngâm

Nguyên tác chữ Hán: Đặng Trần Côn

Bản diễn Nôm: Đoàn Thị Điểm

A- GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP

I-   Hướng dẫn học bài:

Bài tập 1, 2. Phân tích diễn biến tâm trạng của người chinh phụ và nghệ thuật khắc hoạ tâm trạng của tác giả (Những dấu hiệu cho thấy sự cô đơn; ngôn ngữ của người chinh phụ và giá trị biểu hiện của nó; các yếu tố ngoại cảnh có tương quan với tâm trạng người chinh phụ và ý nghĩa diễn tả nội tâm của các yếu tố đó,...).

Gợi ý:

Hai khổ thơ đầu vẽ lên hình ảnh người chinh phụ lẻ loi ở mọi nơi, mọi lúc: lẻ loi trong căn phòng vắng, lẻ loi cả khi bước ra ngoài, lẻ loi ban ngày và lẻ loi, cô độc hơn trong cảnh đêm khuya... Người chinh phụ hết đứng lại ngồi, dạo quanh "hiên vắng”, “gieo” từng bước nặng nề, tấm rèm thưa hết buông xuống (rủ) lại cuốn lên (thác) nhiều lần, đặc biệt hình ảnh đối bóng với ngọn đèn trong căn phòng vắng đã cực tả cảnh lẻ loi, đơn chiếc. Hai khổ thơ kết thúc bằng một câu cảm thán với hai hình ảnh: "hoa đèn" và "bóng người

“Hoa đèn kia với bóng người khá thương ! ”

Hai khổ thơ, khổ ba và khổ bốn tiếp tục khắc hoạ diễn biến tâm trạng người chinh phụ. Tác giả xếp 2 cảnh lẻ loi: ban đêm (Gà eo óc gáy sương năm trống) và ban ngày (Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên) cạnh nhau gợi cảnh lẻ loi, nỗi thất vọng triền miên, dằng dặc. Điều đó càng được tô đậm hơn bằng hai hình ảnh so sánh. "Khắc chờ đằng đẵng như niên" và "mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa". Một so sánh với chiều dài thời gian và một so sánh với chiều rộng không gian. Hai từ láy "đằng đẵng”, "dằng dặc" càng như kéo dài, mở rộng nỗi cô đơn sầu muộn đến muôn trùng.

Khổ thơ thứ tư diễn tả những gắng gượng của người chinh phụ mong thoát khỏi vòng vây cô đơn nhưng không thoát nổi (gượng đốt hương, gượng soi gương, gượng gảy khúc "sắt cầm”), nước mắt cứ đầm đìa. Những chữ "gượng” thật nặng nề, nghe thật xót xa, tội nghiệp.

Bước sang khổ thơ thứ 5 và khổ thơ thứ sáu, Tác giả đặt nhân vật trữ tình trong không gian có ý nghĩa phóng dụ "gió đông”, "non yên", "đường lên bằng trời"... Tứ thơ thoát ra khỏi căn phòng nhỏ hẹp, vươn ra không gian bát ngát, "thăm thẳm". Những vần thơ “mênh mông vô tận như khối sầu tự ngàn xưa” (Đặng Thai Mai). Thần sắc đoạn thơ tập trung ở những từ láy; "đằng đẵng", "thăm thẳm", "đau đáu", "thiết tha'', nỗi nhớ, vì thế, có chiều dài, độ cao, độ sâu, có mệt mỏi héo mòn, cỏ vời vợi mênh mang, có lo lắng day dứt và có chà xát, cắt cứa đến đau đớn. Đoạn thơ diễn tả trực tiếp nội tâm nhân vật trữ tình. Cách hiệp vần, điệp liên hoàn cộng hưởng với không gian và tâm trạng tạo âm hưởng lan toả triền miên, không dứt, nỗi buồn, nhớ ôm trùm cả vũ trụ khôn cùng.

Hai câu cuối đoạn miêu tả cảnh cành cây ướt đẫm sương đêm, tiếng côn trùng rền rĩ phun lên từ ruột đất. Người chinh phụ lọt thỏm vào đêm. Cảnh sương tuyết gió mưa buốt giá đồng hành với nỗi giá buốt lạnh lẽo của lòng người.

Bài tập 3. Hãy cho biết vì sao người chinh phụ đau khổ?

Gợi ý:

Đoạn trích diễn tả nỗi đau khổ tột đỉnh của người chinh phụ, đau khổ ở mọi nơi, mọi lúc, đau khổ trải ra trong không gian và dằng dặc theo thời gian. Nàng nhìn đâu cũng chỉ thấy tình cảnh lẻ loi của bản thân mình. Nỗi lạnh lẽo, buốt giá từ cõi lòng người chinh phụ đã trùm lên ngoại cảnh, len lỏi vào các sự vật,... khiến nàng thốt lên những lời sầu tủi bi thiết.

Nguyên nhân dẫn tới nỗi đau khổ của người chinh phụ thật dễ hiểu. Chồng nàng đi chinh chiến nơi chiến địa sa trường đã mấy mùa xuân bặt vô âm tín. Người chinh phụ đã phải chờ đợi,... chờ đợi,... và chờ đợi đến héo mòn tuổi xuân, tưởng có lúc tuyệt vọng hoàn toàn. Người chinh phụ càng khát khao đoàn tụ, khát khao cuộc sống vợ chồng bao nhiêu lại càng rơi vào tình cảnh tuyệt vọng bấy nhiêu. Đó là bi kịch khiến người chinh phụ đau khổ, bất hạnh.

Nguyên nhân sâu xa dẫn đến nỗi đau khổ của người chinh phụ chính là cuộc chiến tranh phi nghĩa mà vì nó vợ chồng nàng phải xa nhau, chồng nàng có nguy cơ bỏ mình nơi chiến địa. Chiến tranh phong kiến phi nghĩa "dãi thây trăm họ làm công một người" đã làm cho bao gia đình tan nát, bao tổ ấm trở nên lạnh lẽo. Bi kịch của người chinh phụ, vì thế là bi kịch có ý nghĩa tố cáo chiến tranh phong kiến phi nghĩa một cách mạnh mẽ và sâu sắc đồng thời qua đó cũng toát lên tiếng nói nhân đạo lớn lao của tác phẩm.

Bài tập 5. Đọc diễn cảm đoạn trích (nếu ngâm được càng tốt). Hãy nhận xét về nhạc điệu của thể thơ song thất lục bát (có so sánh với các thể thơ mà anh (chị) biết).

Gợi ý:

Thể thơ song thất lục bát là một thể thơ truyền thống của dân tộc ta. Bản thân cách cấu tạo câu thơ và vần luật của nó cũng đã tạo nên một thứ nhạc điệu lên bổng xuống trầm một cách linh hoạt, có khả năng diễn tả tài tình những cung bậc khác nhau của tâm trạng con người. Phan Huy Thực cũng đã dịch Tì bà hành của Bạch Cư Dị sang thể thơ này, Nguyễn Du dùng thế thơ này để khóc cho "thập loại chúng sinh ” trong Văn chiêu hồn,...

Chinh phụ ngâm là khúc ngâm dài diễn tả mọi cung bậc của nỗi buồn triền miên ở người chinh phụ. Nguyên tác của Đặng Trần Côn được viết bằng chữ Hán, theo thể đoạn trường cú (câu ngắn, câu dài xen nhau). Người dịch giả tài hoa - Đoàn Thị Điểm - với một nỗi cảm thông kì lạ với nỗi lòng người chinh phụ đã dịch tác phẩm của Đặng Trần Côn sang bản chữ Nôm với thể thơ song thất lục bát thật vô cùng đắc địa. Có thể nói, chính nội dung tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình và sự đồng cảm cao độ của người nghệ sĩ đã bắt gặp thể thơ song thất lục bát như một định mệnh để rồi tất cả tiếng lòng sầu thương ai oán của người chinh phụ đã được tấu lên với giọng cao thấp, bổng trầm mà khó có thể thơ nào có thể diễn tả được như thế.

Nếu khúc ngâm được viết bằng thể thơ khác thì chắc chắn hiệu quả biểu đạt sẽ không bằng thể song thất lục bát. Gần hơn cả với thể thơ này là thể thơ lục bát. Truyện Kiều của Nguyễn Du được viết bằng thể thơ này vì đó là một tiểu thuyết bằng thơ. Chinh phụ ngâm là một khúc ngâm có tính "độc diễn" tâm trạng. Nếu sử dụng thể thơ lục bát sẽ không tránh khỏi giọng đều đều bằng phẳng. Thể song thất lục bát đã khắc phục được điều đó.

Đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ ngoài nhạc điệu vốn có của thể thơ song thất lục bát, giọng sầu thương bi thiết còn được tạo nên bởi cách sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh có giá trị gợi tả nỗi buồn, tình cảnh lẻ loi; các từ láy cùng với biện pháp điệp từ ngữ, lối đối cũng góp một phần không nhỏ vào việc tạo nên giọng điệu sầu bi ấy. Điều quan trọng là tâm trạng buồn đau tê tái của người chinh phụ và sự đồng cảm đến tận cùng của tác giả đã cộng hưởng cùng với thể thơ và các thủ pháp nghệ thuật tạo nên

giọng điệu riêng của tác phẩm nói chung và đoạn trích nói riêng vì xét đến cùng thì giọng điệu thơ chính là giọng điệu của tâm hồn.

II- Luyện tập:

Hãy vận dụng những biện pháp nghệ thuật tả tâm trạng trong đoạn trích để viết một đoạn văn (hoặc thơ) ngắn miêu tả một nỗi buồn hay niềm vui của bản thân anh (chị).

Gợi ý:

Đoạn trích Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ khắc hoạ tâm trạng buồn. Bài tập gợi mở cho người viết có thể khắc hoạ tâm trạng buồn hoặc tâm trạng vui. Điều quan trọng là học tập nghệ thuật khắc hoạ tâm trạng trong đoạn trích. Nghệ thuật tả tâm trạng trong đoạn trích có thể khái quát thành các ý cơ bản sau:

-     Tả ngoại cảnh để biểu hiện nội tâm.

-     Tả nội tâm qua ngoại hình.

-     Tả nội tâm qua hành động, cử chỉ, điệu bộ.

Cần vận dụng các biện pháp nghệ thuật trên một cách linh hoạt. Nếu là tả tâm trạng vui thì tất cả đều phải ngược lại với tả tâm trạng buồn: ngoại cảnh sẽ tươi sáng, sinh động, tràn ngập sắc màu và ánh sáng; ngoại hình cũng như mọi cử chỉ, hành động phải tràn đầy sức sống, nhanh nhẹn, hoạt bát,...

 

Từ Khóa

soạn bài tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ lớp 10 nâng cao,bố cục tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ,soạn bài truyện kiều,soạn bài lập dàn ý bài văn nghị luận,xác định những câu thơ là lời người chinh phụ,giáo án tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ,tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ thư viện bài giảng,soạn trao duyên,

Tác giả: Lê Văn Toàn
10-10-2016
Note Nếu bạn có bất cứ thắc mắc gì về bài viết này. hãy để lại bình luận. Quan quản trị sẽ trả lời lại bạn ngay lập tức.

Đánh Giá


Cùng Tác Giả.

Bí quyết phong thủy tốt cho phòng khách
Phòng khách giữ vị trí quan trọng trong không gian nội thất, ảnh hưởng trực tiếp đến sự nghiệp của gia chủ. Vì vậy, xếp đặt những vật dụng nội thất trong phòng khách hợp phong thủy là một điều cần thiết nhằm mang lại những điều tốt lành, hạn chế những điềm xấu cho gia đình bạn.
Chọn vị trí đặt tượng Phật cần suy xét cẩn thận
Để tránh phạm húy, mỗi tượng Phật như nên được đặt ở những vị trí khác nhau. Nhiều Phật tử để dành ra một vị trí đặc biệt trong ngôi nhà hoặc khu vườn để lập bàn thờ cầu nguyện, trong đó không thể thiếu những bức tượng Phật. Ngoài ra nhiều người cũng kết hợp tượng Phật vào trang trí nội hoặc ngoại thất.
Bố trí hành Hỏa mang lại vận may cho tình yêu
Trong phong thủy, hành Hỏa là một trong những hành mạnh nhất mang lại vận may về tình yêu. Tuy nhiên, khi sử dụng hành Hỏa, bạn cần phải cẩn thận.
Mối tương quan giữa phương vị của bếp với “trạch” và “mệnh”
“Tọa hung” là nói bếp đặt vào phương vị không lành, trấn áp hung thần, nhưng lại phải hướng về hướng lành tức là cửa của bếp nhất định phải quay về hướng lành để thu nạp được khí lành.
Văn 6 Soạn bài lời văn trong đoạn văn tự sự
Hướng dẫn Soạn bài lời văn trong đoạn văn tự sự của chương trình văn học lớp 6. Giúp cho các em học tốt môn ngữ văn của mình cũng như các quý phụ huynh tham khảo để giản dạy cho các em.
Chọn giấy dán tường hợp phong thủy cho chủ nhà
Vợ chồng tôi cùng sinh năm 1980 thuộc mạng mộc, nghe bạn bè khuyên rằng nên ốp gỗ lên tường sẽ hợp hơn. Nhưng tôi vốn không thích gỗ vì ngại mối mọt, mà lại thích tấm thạch cao hay giấy dán tường có gam màu trắng (nghĩa là kim khắc mộc) thì phải làm sao để dung hoà? (Đặng Xuân Thời, khu dân cư Đồng Diều, quận 8)
Bốc và đặt bát hương trên bàn thờ như thế nào cho đúng ?
Tính linh của bát hương được quyết định bởi người bốc nó. Bát hương chỉ thực sự linh khi người bốc nó có một tâm thiện. Ngược lại, tâm của người bốc bát hương không thiện thì sẽ khó mà linh được.
Cải thiện phong thủy cho nhà gần đường tàu
Nhà tôi nằm ở vị trí gần đường tàu, gần như là sát đường tàu và tôi luôn quan niệm rằng vị trí này có phong thủy xấu. Tôi có thể vận dung giải pháp nào để cải thiện phong thủy cho ngôi nhà mà không phải chuyển đi hay không?
Chọn hoa phù hợp để cắm trong nhà
Hoa là yếu tố mang lại sự tươi mới, tăng năng lượng cho ngôi nhà, tạo tâm lý thoải mái cho con người. Tuy nhiên, theo phong thủy không phải loại hoa nào cũng phù hợp để cắm trong nhà.
Không nên vội vàng thay đổi phong thủy khi gặp khủng hoảng
Trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế hiện nay, hãy suy nghĩ kĩ trước khi có những quyết định thay đổi về phong thủy vì đôi khi có những sự thay đổi làm bạn mất đi nhiều thứ giá trị.

Chúng tôiĐiều khoảnHỏi đápKiếm tiền