Văn học 12 Soạn bài luật thơ

Soạn bài luật thơ

I. Khái quát về luật thơ

1.     Luật thơ của thể thơ là toàn bộ những quy tắc về số câu, số tiếng, cách gieo vần, phép hài thanh, ngắt nhịp… được khái quát theo một kiểu mẫu nhất định. Ví dụ: Luật của các thể lục bát, song thất lục bát, ngũ ngôn và thất ngôn…

Nói chung, ta có thể chia các thể thơ Việt Nam thành 3 nhóm chính:

-         Các thể thơ dân tộc gồm: lục bát, song thất lục bát và hát nói.

-         Các thể thơ Đường luật gồm: ngũ ngôn, thất ngôn (tứ tuyệt và bát cú).

-         Các thể thơ hiện đại gồm: năm tiếng, bảy tiếng, tám tiếng, hỗn hợp, tự do, thơ – văn xuôi…

2.     Sự hình thành các luật thơ cũng như sự vay mượn, mô phỏng và cách  tân các thể thơ đều phải dựa trên các đặc trưng ngữ âm của tiếng Việt, trong đó tiếng là đơn vị có vai trò quan trọng. Số tiếng và các đặc điểm của tiếng và cách gieo vần, phép hài thanh, ngắt nhịp… là các nhân tố cấu thành luật thơ.

II. Một số thể thơ truyền thống.

1.     Thể lục bát (còn gọi là thể sáu – tám)

Ví dụ:

Trăm năm trong cõi người ta.

Chữ tài chữ mệnh khéo ghét nhau

Trải qua một cuộc bể dâu

Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

-         Số tiếng: Mỗi cặp lục bát gồm hai dòng: dòng lục (6 tiếng), dòng bát (8 tiếng). Bài thơ lục bát là sự kế tiếp của các cặp thơ như thế.

-         Vần: Vần lưng hiệp vần ở tiếng thứ 6 của hai dòng và giữa tiếng thứ 8 của dòng bát với tiếng thứ 6 của dòng lục.

-         Nhịp: Nhịp chẵn dựa vào tiếng có thanh không đổi (tức các tiếng 2, 4 6): 2-2-2.

-         Hài thanh: Có sự đối xứng luân phiên B – T – B ở các tiếng 2, 4, 6 trong dòng thơ và đối lập âm vực trầm bổng ở tiếng thứ 6 và tiếng thứ 8 dòng bát.

2.     Thể song thất lục bát (còn gọi là gián thất hay song thất)

Ví dụ:

Ngòi đầu cầu nước trong như lọc,

Đường bên cầu cỏ mọc còn non.

Đưa chàng lòng dặc dặc buồn,

Bộ khôn bằng ngựa, thủy khôn bằng thuyền.

(Đoàn Thị Điểm (?), Chinh phụ ngâm)

-         Số tiếng: cặp song thất (7 tiếng) và cặp lục bát (6 – 8 tiếng) luân phiên kế tiếp nhau trong toàn bài.

-         Vần: gieo vần lưng  ở mỗi cặp (lọc – mọc, buồn – khôn); cặp song thất có vần trắc, cặp lục bát có vần bằng. Giữa cặp song thất và cặp lục bát có vần liền (non – buồn).

-         Nhịp: 3 -4 ở hai câu thất và 2 – 2 – 2 ở cặp lục bát.

-         Hài thanh: cặp song thất lấy tiếng thứ ba làm chuẩn mực, có thể có thanh bằng (câu thất – bằng) hoặc trắc (câu thất – trắc) nhưng không bắt buộc.

Ví dụ:

Cùng trông lại mà cũng chẳng thấy

Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu.

(Đoàn Thị Điểm (?), Chinh phụ ngâm)

Còn cặp lục bát thì sự đối xứng bằng – trắc chặt chẽ hơn (giống như ở thể lục bát).

3.     Các thể ngũ ngôn Đường luật

Gồm có hai thể chính: ngôn ngữ tứ tuyệt (5 tiếng 4 dòng) và ngũ ngôn bát cú (5 tiếng 8 dòng). Thể ngũ ngôn bát cú có bố cục 4 phần: đề, thực, luận, kết.

Một bài thơ ngũ ngôn bát cú:

MẶT TRĂNG

Vằng vặc bóng thuyền quyên,

Mây quang gió bốn bên,

Nề cho trời đất trắng,

Quét sạch núi sông đen

Có khuyết nhưng tròn mãi

Tuy già vẫn trẻ lên

Mảnh gương chung thế giới

Soi rõ: mặt hay, hèn.

(Khuyết Danh)

-         Số tiếng : 5 tiếng

-         Số dòng : 8 dòng (thơ tứ tuyệt chỉ có 4 dòng)

-         Vần : 1 vần (độc vận), gieo vần cách (bên,đen, lên, hèn).

-         Nhịp kẻ : 2 – 3

-         Hài thanh : có sự luân phiên B – T hoặc niêm B – B, T – T ở tiếng thứ 2 và thứ 4.

4.     Các thể thơ thất ngôn Đường luật

Gồm có hai thể chính : thất ngôn tứ tuyệt và thất ngôn bát cú. Mỗi thể lại chia ra thất ngôn luật bằng (thể bằng) và thất ngôn luật trắc (thể trắc). Đây là hai thể thơ có kết cấu, niêm luật chặt chẽ, được nhiều người ưa thích và đến nay vẫn được nhiều người sử dụng để sáng tác.

4.1.         Thất ngôn tứ tuyệt (còn gọi là thể tứ tuyệt hay tuyệt cú)

Một bài thơ tứ tuyệt thể trắc :

ÔNG PHỖNG ĐÁ

Ông đứng làm cho đó hỡi ông ?

Trơ trơ như đá, vững như đồng.

Đêm ngày gìn giữ cho ai đó ?

Non nước đầy vơi có biết không ?

(Nguyễn Khuyến)

-         Số tiếng : 7 tiếng

-         Số dòng : 4 dòng

-         Vần : 1 vần. Cách hiệp vần : vần chân, gieo vần cách (đồng – không).

-         Nhịp : 4 – 3

-         Hài thanh : Theo mô hình sau :

 

Văn học 12 Soạn bài luật thơ

4.2.         Thất ngôn bát cú

Một bài thất ngôn bát cũ thể trắc: Qua Đèo Ngang – Bà Huyện Thanh Quan

-         Số tiếng: 7 tiếng

-         Số dòng: 8 dòng (chia thành 4 phần: Đề, thực, luận, kết).

-         Vần: gieo vần chân, độc vần (hoa, nhà, gia, ta và tà ở dòng thơ thứ nhất).

-         Nhịp: 4 – 3

-         Hài thanh: Theo mô hình sau:

Văn học 12 Soạn bài luật thơ

Luật thơ thất ngôn bát cú rất chặt chẽ: một mặt là luật hài thanh, đối xứng giữa các tiếng 2, 4, 6 (có thể theo thể trắc hoặc theo thể bằng); mặt khác, đòi hỏi phải niêm (dính) giữa các dòng 2 – 3, 4 – 5, 6 – 7 và 1-8. Về bố cục, bài thơ chia thành 4 cặp: 2 dòng đầu là đề (phá đề và thừa đề) để vào bài; 2 dòng tiếp theo là thực để giải thích rõ đề, 2 dòng luận để bàn luận và hai dòng kết để kết bài.

Như vậy, thơ Đường luật hết sức chặt chẽ, nhưng vì thế mà rất gò bó và khó diễn đạt được những cảm xúc phóng khoáng, nhịp điệu rộng mở.

III.              Các thể thơ hiện đại

Thành tựu lớn của phong trào Thơ mới (1932 – 1945) là đã đổi mới và sáng tạo nhiều thể thơ mới.

Thơ Việt Nam hiện đại có đủ các thể, từ thơ hai, ba, bốn đến năm, sáu, bảy, tám tiếng; thơ tự do và cả thơ – văn xuôi.

Các nhà thơ trong phong trào Thơ mới đã tiếp nhận ảnh hưởng của thơ Pháp và đổi mới luật thơ cũ, tạo thành nhiều thể thơ hiện đại.

IV.              Luyện tập

Phân biệt cách gieo vần, ngắt nhịp và hài thanh của hai câu thơ bảy tiếng trong thể song thất lục bát với thể thơ thất ngôn Đường luật qua các ví dụ (SGK).

Gợi ý.

1.     Đoàn Thị Điểm – Chinh phụ ngâm

Trống Tràng thành lung lay bóng nguyệt

Khói Cam Tuyền mở mịt thức mây.

Cách gieo vần: gieo vần lưng: nguyệt, mịt

Ngắt nhịp: nhịp 3 – 4.

Trống Tràng thành / lun lay bóng nguyệt

Khói Cam Tuyền / mờ mịt thức mây.

Hài thanh: cặp song thất lấy tiếng thứ 3 làm chuẩn, có thể có thanh bằng hoặc trắc. Ở đây là thanh bằng:

Trống Tràng thành (B)

Khói Cam Tuyền (B)

2.     Cảnh khuya – Hồ Chí Minh

-         Cách gieo vần: 1 vần, vần chân ở cuối câu thơ thứ 1, 2, 4: xa, hoa, nhà.

-         Ngắt nhịp: Nhịp ¾

-         Hài thanh: theo mô hình sau:

+ Dòng 1: T-B-T

+ Dòng 2: B-T-B

+ Dòng 3 : B-T-B

+ Dòng 4 : T-B-T

= > Tiếng thứ 2, thứ 4, thứ 6.

 

Từ Khóa

soạn văn bài thơ số 28,soạn bài ôn tập phần văn học lớp 12,soạn bài văn bản văn học,soạn bài văn bản văn học lớp 10,soạn bài ôn tập phần văn học lớp 7,soạn bài luật thơ tiết 1,soạn luật thơ tiếp theo,luật thơ ngữ văn 12,

Tác giả: Lê Văn Toàn
10-10-2016
Note Nếu bạn có bất cứ thắc mắc gì về bài viết này. hãy để lại bình luận. Quan quản trị sẽ trả lời lại bạn ngay lập tức.

Đánh Giá


Cùng Tác Giả.

Những điều kiêng kỵ trong bố cục nhà ở
Muốn bố trí các không gian trong nhà hài hòa, hợp phong thủy thì trước hết phải tránh được những điều tối kỵ. Phòng bếp, phòng ngủ, nhà vệ sinh rất nên tránh đặt gần nhau còn phòng khách đại kỵ có cầu thang dạng xoắn ốc ở trong…
Phòng ngủ nên tốt nhất tránh xa máy tính và ti vi
Trong trường hợp bắt buộc phải để máy tính ở phòng ngủ, gia chủ nên để xa cửa, tránh làm dao động các nguồn năng lượng ra vào, đồng thời hãy đặt nó càng xa giường càng tốt.
Chọn màu sắc nhà ở theo âm dương, ngũ hành
Theo phong thuỷ, màu sắc hình thành nên các trường năng lượng. Các trường năng lượng này tác động đến môi trường nhà ở và ảnh hưởng đến mỗi cá nhân.
Biểu tượng Hạc mang lại êm ấm, hạnh phúc
Hạc là loài đứng đầu trong họ lông vũ, được gọi là ‘nhất phẩm điểu’ có tính cách của một người quân tử. Nếu đặt hạc trong vườn nhà, nó sẽ mang tới cho gia đình bạn sự êm ấm và hạnh phúc.
Văn học 11 Soạn bài từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân
Hướng dẫn Soạn bài từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân của chương trình văn học lớp 11. Giúp cho các em học tốt môn ngữ văn của mình cũng như các quý phụ huynh tham khảo để giảng dạy cho các em.
Cách hóa giải cho phòng ngủ đặt sau phòng thờ
Một trong những cấm kỵ của Phong thủy cũng như của phong tục truyền thống dân gian là phòng ngủ không nên bố trí ngay phía sau bàn thờ, trang thờ thần phật, Tổ tiên.
Bếp thuận phong thủy nhà cửa êm ấm
Từ xa xưa con người đã biết cách tìm ra lửa, dùng lửa và giữ lửa như giữ gìn một trong những thành tố quan trọng hàng đầu cấu thành nên sự sống.
Trước nhà có ao hình vuông, lộc vào nhà xối xả
Trong phong thủy thường cho rằng, nhà có ao là một thế tốt, ao cách nhà khoảng 10m cũng rất thích hợp, nhất là ao hình vuông rất có lợi cho gia chủ. Bởi ao hình vuông được ví như một nghiên mực trong câu nói “Tiền đường tự nghiên trì, tử lục đăng cao đệ, đường thanh do như kính, quý sinh minh” để chỉ trước nhà có ao như nghiên mực, con cháu đỗ đạt…
Cầu thang tránh chạy thẳng ra cửa
Ngày nay, do đất chật người đông, nhà cao tầng phát triển ngày càng nhiều. Trong nhà cao tầng, cầu thang chiếm vị trí khá quan trọng trong sinh hoạt hằng ngày. Cầu thang cũng được coi là quan trọng trong môn phong thủy.
Cách bố trí nhà ở giúp mùa đông thêm ấm áp
Sắp xếp lại cách bố trí các vật dụng, tăng cường sử dụng nến hay các loại hoa đặc trưng mùa đông cũng là cách làm mới, khiến không gian ngôi nhà bớt lạnh lẽo hơn.

Chúng tôiĐiều khoảnHỏi đápKiếm tiền