Văn học 12 Soạn bài tổng kết phần tiếng việt: Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ

TỔNG KẾT PHẦN TIẾNG VIỆT: HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP BẰNG NGÔN NGỮ

I. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CẦN NẮM VỮNG

Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ là một nội dung quan trọng trong chương trình Tiếng Việt ở trung học phổ thông mà anh (chị) đã được học từ lớp 10 đến lớp 12. Ở bài tổng kết này, chúng ta sẽ hệ thống hóa lại những kiến thức cơ bản về hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ đã học và vận dụng những kiến thức đó vào bài luyện tập.

Trước hết là phần hệ thống hóa kiến thức. Có bảy nội dung cơ bản cần nắm vững sau đây:

1. Giao tiếp là hoạt động trao đổi thông tin của con người, được tiến hành chủ yếu bằng phương tiện ngôn ngữ, nhằm thực hiện những mục đích về nhận thức, tình cảm, hành động. Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ  bao gồm hai quá trình: quá trình tạo lập văn bản do người nói hay người viết thực hiện, quá trình lĩnh hội văn bản do người nghe hay người đọc thực hiện.

2. Trong hoại động giao tiếp, ngôn ngữ được sử dụng ở hai dạng: nói và viết. Hai dạng đó có sự khác biệt về nhiều mặt (kể ra các mặt khác biệt đó).

3. Hoạt động giao tiếp luôn luôn diễn ra trong một ngữ cảnh nhất định. Ngữ cảnh bao gồm các nhân tố: nhân vật giao tiếp, bối cảnh rộng (bối cảnh văn hóa), bối cảnh hẹp (bối cảnh tình huống), hiện thực được đề cập đến và văn cảnh.

4. Trong ngữ cảnh, nhân vật giao tiếp là nhân tố rất quan trọng. Các nhân vật giao tiếp đều phải có cả năng lực tạo lập và năng lực lĩnh hội vãn bản, và trong giao tiếp ở dạng nói, họ thường đổi vai cho nhau hay luân phiên lượt lời. Những đặc điểm về các phương diện của nhân vật giao tiếp luôn chi phối nội dung và cách thức giao tiếp bằng ngôn ngữ.

5. Khi giao tiếp, các nhân vật giao tiếp sử dụng ngôn ngữ chung của xã hội để tạo ra lời nói - những sản phẩm cụ thể của cá nhân.

6. Trong hoạt động giao tiếp, mỗi câu thường có hai thành phần nghĩa: nghĩa sự việc và nghĩa tình thái.

7. Hoạt động giao tiếp bằng tiếng Việt yêu cầu các nhân vật giao tiếp cần có ý thức, có thói quen và có kĩ năng giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.

II. LUYỆN TẬP

Bài luyện tập trong sách giáo khoa đề cập đến một số vấn đề trong hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ. Trong hoạt động giao tiếp ở đây, ngôn ngữ được sử dụng ở dạng nói (lời của các nhân vật). Nhân vật giao tiếp là lão Hạc và ông giáo (trong đoạn văn là “tôi”). Hoạt động giao tiếp xoay quanh tình huống bán con chó. Sau đây là những gợi ý về bốn câu hỏi của sách giáo khoa:

1. Phân tích sự đổi vai và luân phiên lượt lời trong hoạt động giao tiếp trên:

- Luân phiên lượt lời theo dạng đối thoại.

- Tất cả có chín lượt lời: lão Hạc nói năm lượt lời, ông giáo nói bốn lượt lời. Những đặc điểm của giao tiếp ở dạng ngôn ngữ nói được thể hiện qua:

- Lời nói, giọng nói của từng nhân vật (ngữ điệu).

- Nét mặt, cử chỉ, điệu bộ (các phương tiện phụ trợ) chủ yếu của Lão Hạc. (Phân tích qua lời các nhân vật và cả lời kể chuyện, miêu tả của tác giả).

2. Các nhân vật giao tiếp có vị thế xã hội, quan hệ thân sơ và những đặc điểm gì riêng biệt?

- Vị trí xã hội: lão Hạc là người nông dân nghèo, “ông giáo” ở đây cũng chỉ là một ông giáo làng sống thanh bạch, gần gũi với dân làng.

- Quan hệ thân sơ: không phải họ hàng nhưng hai người có quan hệ thân mật, gần gũi, tin cậy lẫn nhau (trước khi chết, lão Hạc đã gửi gắm tất cả những điều hệ trọng cho ông giáo).

- Đặc điểm riêng: lão Hạc là người lớn tuổi hơn ông giáo (cách xưng hô).

Trong lượt lời đầu tiên của lão Hạc nói với ông giáo đã bộc lộ rõ những điều trên đây: “Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!”. Có thể thấy:

- Không nói “con chó” mà nói “cậu Vàng'’ thì ông giáo vẫn hiểu, và khi đã bán con chó rồi mà vẫn gọi “cậu Vàng” chứng tỏ lão rất quý và tiếc con chó, (Chữ “đi đời” tiếp ngay sau cũng mang ý nghĩa như vậy).

- “Ông giáo ạ!”: cách xưng hô, cách nói vừa kính trọng vừa thân mật.

3. Phân tích nghĩa sự việc và nghĩa tình thái trong câu: “Bấy giờ cu cậu mới biết là cu cậu chết!"

- Nghĩa sự việc ứng với sự việc mà câu đề cập đến. Đọc lại lượt lời thứ ba của lão Hạc sẽ thấy rõ nghĩa sự việc là: bấy giờ con chó mới biết là nó đã bị bán để giết thịt, (chữ “chết” có nghĩa là bị giết thịt).

- Nghĩa tình thái thường thể hiện thái độ, tình cảm, sự nhìn nhận, đánh giá của người nói đối với sự việc, hoặc đối với người nghe, ở đây, câu nói bộc lộ rõ sự thương tiếc và cả nỗi ân hận đối với con chó mà lão rất yêu quý - cũng là chia sẻ nỗi niềm này với người nghe là ông giáo.

4. Trong đoạn văn, ngoài hoạt động giao tiếp ở dạng nói giữa hai nhân vật lão Hạc và ông giáo, còn có hoạt động giao tiếp giữa nhà văn Nam Cao với người đọc. Có thể thấy sự khác biệt giữa hai hoạt động giao tiếp đó như sau:

- Một bên là giao tiếp ở dạng nói giữa hai nhân vật được bộc lộ trực tiếp bằng một cuộc đối thoại cụ thể, sinh động có thể nhận biết thấy ngay.

- Một bên là giao tiếp ở dạng viết giữa tác phẩm với người đọc mà những ngôn ngữ viết của Nam Cao trong đoạn văn này đã tạo ra sự chia sẻ, đồng cảm với độc giả: hoạt động giao tiếp ở đây là gián tiếp, phải suy ngẫm kĩ mới thấy được.

Từ Khóa

soạn bài tổng kết phần văn lớp 6,soạn bài tổng kết phần văn lớp 8,soạn bài tổng kết phần văn bản nhật dụng,soạn bài tổng kết phần tập làm văn lớp 6,soạn bài tổng kết phần tập làm văn lớp 9,tổng kết phần tiếng việt lịch sử đặc điểm loại hình và các phong cách ngôn ngữ,ôn tập phần làm văn lớp 12,soạn bài tổng kết phần tiếng việt lớp 6,

Tác giả: Lê Văn Toàn
11-10-2016
Note Nếu bạn có bất cứ thắc mắc gì về bài viết này. hãy để lại bình luận. Quan quản trị sẽ trả lời lại bạn ngay lập tức.

Đánh Giá


Cùng Tác Giả.

Sàn Nhà – Cách làm sàn nhà theo Khoa Học Phong Thủy
Theo quan điểm phong thủy hiện đại, một ngôi nhà tốt có liên quan chặt chẽ đến việc xử lý sàn nhà. Khoảng trống và bề mặt
Phong thủy cho bể cá treo tường
Hướng tốt nhất để đặt bể cá là hướng Bắc hoặc Đông Nam. Hướng Bắc thuộc cung Quan Lộc, tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc. Hướng Đông Nam thuộc cung Phú Quý, tượng trưng cho sự giàu có. Đặt bể cá theo hai hướng này được xem là sẽ mang may mắn tới cho gia chủ.
Phong thủy xác định hướng cho phòng tắm
Phòng tắm dù nhỏ hay lớn đều không thể thiếu cửa sổ (hay cửa thông khí). Vậy hướng nào thích hợp cho việc lưu thông khí để đặt các cửa cho chính xác?
Cách bố trí phòng ngủ người già hợp phong thủy
Khi trang trí phòng ngủ của người cao tuổi, tránh dùng những gam màu quá sặc sỡ vì sẽ gây bất lợi về mặt tâm lý, làm suy nhược tinh thần của người già.
Chọn bồn rửa mặt vừa hiện đại vừa hợp phong thủy
Điều đầu tiên mọi người quan tâm là sự tiện lợi, đơn giản và vừa mắt của chiếc bồn rửa mặt. Vậy thì chọn bồn rửa mặt như thế nào để thích hợp với phòng tắm lại vừa hợp phong thủy?
Tận dụng nguồn năng lượng tốt đem lại giấc ngủ ngon
Bạn có thể chưa biết, ngoài vịêc sinh hoạt điều độ, nguồn năng lượng trong phòng cũng tác động rất lớn đến giấc ngủ. Bởi vậy, hãy tận hưởng nguồn năng lượng tốt bằng các ứng dụng phong thuỷ để tạo cảm giác sảng khoái khi ngày mới bắt đầu.
Sử dụng màu đỏ hợp lý trong phong thủy
Trong phong thủy, màu đỏ đóng vai trò khá quan trọng. Nó tượng trưng cho lửa và danh vọng. Màu đỏ giúp tăng cường năng lượng và làm rung động cả những thứ vô tri vô giác.
Nên xem ngoại cảnh nhà ở trước khi mua nhà
Mặt tiền ngôi nhà đại kỵ đường cái chiếu thẳng vào nhà. Nếu nhà đối diện mở cửa sổ bát giác gọi là “bạch bổ mở mồm” chủ nhà bất lợi về tiền tài.
Biểu tượng Rồng mang lại may mắn cho nhà ở
Bạn có thể áp dụng một trong nhiều cách dưới đây để tăng cường năng lượng tốt đẹp trong cuộc sống của mình.
Đặt giường ngủ tương xứng với mệnh gia chủ
Giường ngủ là nơi dùng để nghỉ ngơi và nằm ngủ, cho nên cần sắp đặt sao cho hợp với phương vị của mình có vậy mới nghỉ ngơi thư thái và ngủ ngon giấc, sau khi thức dậy thấy tinh thần khoan khoái dễ chịu. đây là nguyên nhân phong thủy học coi trọng “mệnh, giường tương xứng”.

Chúng tôiĐiều khoảnHỏi đápKiếm tiền