Văn học 11 Soạn bài thao tác lập luận phân tích

Soạn bài thao tác lập luận phân tích

I. Kiến thức cơ bản

1. Bản chất và yêu cầu của lập luận phân tích

Đoạn đoạn văn Bộ mặt xã hội trong kiến trong Truyện Kiều của Hoài Thanh để tìm hiểu bản chất và yêu cầu của lập luận phân tích.

Luận điểm thể hiện trong luận văn là: Sở Khanh là kẻ bẩn thỉu, bần tiện, là đại diện cao nhất của sự đồi bại trong xã hội Truyện Kiều.

Để làm sáng tỏ luận điểm nêu trên, tác giả đã triển khai các luận cứ sau:

- Sở Khanh sống bằng nghề đồi bại, bất chính, nghề sống bám các thanh lâu, nghề làm chồng hờ của các cô gái làng chơi.

- Sở Khanh là kẻ đồi bại nhất trong những kẻ làm cái nghề đồi bại bất chính đó: giả làm người tử tế để đánh lừa một người con gái ngây thơ, hiếu thảo.

- Sau khi lừa bịp hắn còn trở mặt một cách tráo trở.

- Đặc biệt, cái hành động lừa bịp, tráo trở này là hành động thường xuyên của hắn, khiến hắn thậm chí trở thành một tay nổi tiếng bạc tình.

Đoạn văn của Hoài Thanh đã kết hợp được một cách khá chặt chẽ giữa thao tác phân tích và thao tác tổng hợp. Sauk hi phân tích chi tiết bộ mặt lừa bịp tráo trở của Sở Khanh, người viết đã tổng hợp kết quả phân tích trước đó thành một kết luận khái quát về cái xã hội trong Truyện Kiều dựa trên bản chất của nhân vật Sở Khanh: “Nó là cái mức cao nhất của tình hình đồi bại trong xã hội này”.

Từ việc tìm hiểu cách lập luận của đoạn văn trên, có thể rút ra một vài kết luận sau đây:

- Lập luận phân tích là thao tác chi nhỏ đối tượng thành các yếu tố bộ phận để xem xét rồi tổng hợp nhằm phát hiện ra bản chất của đối tượng.

- Như vậy, lập luận phân tích giống như thao tác phân tích trong tư duy logic ở chỗ chia nhỏ đối tượng ra thành tằng mặt, từng bộ phận, từng yếu tố để thâm nhập sâu và đối tượng nhằm tìm ra bản chất của nó. Tuy nhiên, lập luận phân tích không dừng lại ở việc phân chia và khảo sát từng yếu tố của đối tượng mà phải phân tích được mối quan hệ giữa các yếu tố được phân tích, phân tích trên mối quan hệ giữa đối tượng với các đối trượng khác có liên quan. Trên cơ sở đó mà tổng hợp, xem xét đối tượng một cách toàn diện và chỉnh thể. Phân tích bao giờ cũng gắn liền với tổng hợp. Đó là bản chất của thao tác lập luận phân tích trong bài văn nghị luận.

- Khi thực hiện thao tác lập luận phân tích, trước tiên cần xác định mục tiêu của việc phân tích là làm sáng tỏ  ý kiến, quan điểm gì (kết luận của lập luận). Sau đó chia nhỏ đối tượng phân tích thành các yếu tố nhỏ để tìm hiểu sâu hơn. Việc chia nhỏ đối tượng thường dựa trên các mối quan hệ: 

+ Giữa các yếu tố, phương tiện cấu thành nên đối tượng đó.

+ Quan hệ giữa đối tượng với các đối tượng khác có liên quan gần gũi như quan hệ nguyên nhân – kết quả, quan hệ kết quả - nguyên nhân.

+ Thái độ và sự đánh giá của người phân tích với đối tượng được phân tích.

2. Cách lập luận phân tích

Đọc các ngữ liệu phân tích trong bài Bộ mặt xã hội phong kiến trong Truyện Kiều (ngữ liệu phân tích nhân vật Sở Khanh và ngữ liệu phân tích thế lực của đồng tiền) của Hoài Thanh và ngữ liệu trích trong Giáo trình Việt – Anh để tìm hiểu về cách lập luận phân tích.

a. Ngữ liệu phân tích nhân vật Sở Khanh

- Việc phân chia đối tượng trong đoạn văn lập luận phân tích này dựa trên cơ sở quan hệ nội bộ trong bản thân đối tượng – những biểu hiện về nhân cách bẩn thỉu và bần tiện của Sở Khanh.

- Thao tác phân tích kết hợp chặt chẽ với tổng hợp thể hiện ở chỗ: từ việc phân tích làm nổi bật những biểu hiện bẩn thỉu, bần tiện mà khái quát nên mức độ giá trị hiện thực cả nhân vật này: bức tranh về tính đồi bại trong xã hội đương thời.

b. Ngữ liệu phân tích thế lực đồng tiền trong Truyện Kiều

- Việc phân chia đối tượng để phân tích trong ngữ liệu này dựa trên nhiều mối quan hệ:

+ Quan hệ trong nội bộ của đối tượng: tác dụng tốt và tác hại (sức mạnh tai quái) của đồng tiền.

+ Quan hệ kết quả - nguyên nhân: sau khi đưa ra nhận định “nhưng chủ yếu Nguyễn Du vẫn nhìn về mặt tác hại” (của đồng tiền) – kết quả, Hoài Thanh đưa ra những giải thích để chứng minh “một loạt hành động gian ác bất chính đều là do đồng tiền chi phối” – nguyên nhân.

+ Quan hệ nguyên nhân – kết quả: từ việc phân tích sức mạnh tai quái nhiều mặt của đồng tiền (nguyên nhân), tác giả đi đến kết luận: “cho nên nói đến đồng tiền, phần nhiều Nguyễn Du có giọng rất hằn học và khinh bỉ”.

- Ở đoạn văn này, trong quá trình lập luận phân tích, việc phân tích cũng luôn gắn liền với khái quát, tổng hợp: phân tích mối quan hệ giữa các biểu hiện sức mạnh của đồng tiền, giữa đồng tiền và các tầng lớp xã hội, giữa đồng tiền và thái độ của Nguyễn Du.

c. Ngữ liệu phân tích việc  tăng dân số và hậu quả của nó (trích trong Giáo trình Việt – Anh).

- Việc phân chia đối tượng trong đoạn văn phân tích này dựa trên:

+ Mối quan hệ nhân – quả: việc bùng nổ dân số (nguyên nhân) dẫn đến những ảnh hưởng đối với đời sống con người (kết quả).

+ Quan hệ nội bộ của đối tượng (các ảnh hưởng xấu của việc bùng nổ dân số đến cuộc sống con người): thiếu lương thực thực phẩm dẫn đến suy dinh dưỡng, suy thoái nòi giống, thiếu việc làm, thất nghiệp, tệ nạn xã hội gia tăng.

- Thao tác phân tích kết hợp chặt chẽ với khái quát tổng hợp thể hiện ở cách triển khai lập luận: việc bùng nổ dân số - ảnh hưởng nhiều mặt của đời sống xã hội. Dân số càng tăng nhanh thì chất lượng cuộc sống của cộng đồng, của gia đình và cá nhân sẽ bị giảm sút.

II. Rèn kĩ năng

1. Tìm hiểu các quan hệ cơ sở cho việc phân tích đối tượng trong các lập luận sau:

- Đọc đoạn (Đến với thơ hay, Lê Viễn Trí): Trong đoạn văn trên, quan hệ được lấy làm cơ sở để phân chia đối tượng phục vụ cho việc lập luận phân tích là quan hệ nội bộ của đối tượng (diễn biến, các cung bậc tâm tạng bàn hoàn của Thúy Kiều), đó là cung bậc tâm trạng đau xót, quẩn quanh và hoàn toàn bế tắc của Kiều.

- Đọc đoạn (Báo Đầu tư, Nguyễn Khải): Quan hệ cở cho lập luận phân tích trong đoạn văn này là:

+ Quan hệ giữa bộ phận và toàn thể: các tầng lớp của xã hội – một bộ phận thanh niên.

+ Quan hệ giữa các yếu tố trong nội bộ của đối tượng: sự giàu có về vật chất (ăn mặc đẹp, sang trọng, tiện nghi…) – nghèo nàn về đời sống tinh thần.

+ Quan hệ kết quả - nguyên nhân: sự sa sút nghèo nàn về mặt tinh thần xét cho cùng là do giáo dục.

- Đọc đoạn (Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh): Quan hệ làm cơ sở cho lập luận phân tích trong đoạn văn trên là quan hệ giữa đối tượng này với đối tượng khác có liên quan: bài thơ Lời kĩ nữ của Xuân Diệu với bài Tì bà hành của Bạch Cư Dị.

2. Vẻ đẹp của ngôn ngữ nghệ thuật trong bài thơ Tự tình  II của Hồ Xuân Hương thể hiện ở:

- Nghệ thuật sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh và cảm xúc, có sức biểu đạt cao tư tưởng và tâm trạng của nhân vật trữ tình như: văng vẳng, trơ, cái hồng nhan, xiên ngang, đâm toạc, tí, con con…

- Nghệ thuật sử dụng sóng đôi các cặp từ trái nghĩa, góp phần biểu lộ trạng thái bế tắc: say – tỉnh, khuyết – tròn, đi – lại.

- Nghệ thuật lặp từ (xuân) và phép tăng tiến (san sẻ - tí – con con).

- Phép đảo trật tự cú pháp trong hai câu:

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn.

Từ Khóa

Văn học 11 Soạn bài thao ,tác lập luận phân tích

Tác giả: Lê Văn Toàn
11-10-2016
Note Nếu bạn có bất cứ thắc mắc gì về bài viết này. hãy để lại bình luận. Quan quản trị sẽ trả lời lại bạn ngay lập tức.

Đánh Giá


Cùng Tác Giả.

Văn 7 Soạn bài đức tính giản dị của Bác Hồ
Hướng dẫn Soạn bài đức tính giản dị của Bác Hồ của chương trình văn học lớp 7. Giúp cho các em học tốt môn ngữ văn của mình cũng như các quý phụ huynh tham khảo để giản dạy cho các em.
Nhà có quá nhiều cửa không tốt theo phong thủy
Với những ngôi nhà có diện tích rộng, gia chủ thường muốn bố trí cửa đi mở ra nhiều mặt nhà nhằm thoáng khí. Thế nhưng, một ngôi nhà có quá nhiều cửa sẽ ảnh hưởng không tốt đến người sống bên trong.
Bố trí phong thủy cho sảnh đón khách
Khoảng cách từ quầy tiếp tân đến cửa cũng là vấn đề nên quan tâm sao cho khách vào không phải băng qua không gian quá rộng hoặc sâu, nhưng cũng không phải vừa vào thì “sà ngay” đến quầy tiếp tân.
Dùng mèo phong thủy để hóa giải sát khí
Trong phong thủy, con mèo được xem là linh thú cát tường, có thể nhờ linh lực của nó để hóa giải sát khí.
Cách hóa giải những lỗi phong thủy ảnh hưởng đến tình duyên
Đôi khi quá chú trọng những yếu tố khác mà gia chủ quên mất những tiểu tiết tuy nhỏ nhưng lại là lỗi phong thủy phổ biến dễ phá hỏng nhân duyên của mình.
Trang trí lại nhà ở sau khi ly hôn
Để “phong thủy” một nơi ở mới sau khi ly hôn có khá nhiều điều bạn cần quan tâm. Chúng sẽ quyết định sự khởi đầu mới của bạn có tốt đẹp hay không.
Cách chọn rèm cửa hợp phong thủy
Rèm cửa không chỉ mang lại sự kín đáo, có tác dụng trang trí mà nó còn hỗ trợ cho phong thủy, có ảnh hưởng đến vận mệnh chủ nhà.
Những lưu ý về phong thủy khi nuôi thú cưng
Chuyên mục tư vấn phong thủy của chúng tôi hôm nay sẽ giới thiệu đến các bạn một số lưu ý về phong thủy khi nuôi thú cưng. Nuôi thú cưng là một cách rất hay giúp cân bằng âm dương cho căn nhà của bạn. Theo phong thủy, chó, chim mang nguồn năng lượng dương còn thỏ, cá, mèo, rùa mang nguồn năng lượng âm.
Cửa chính là nơi đón khí và dẫn khí cho ngôi nhà
Trong phong thủy của một ngôi nhà, cửa chính đóng vai trò rất quan trọng, là không gian giao tiếp đầu tiên, nơi liên hệ giữa hai yếu tố nội, ngoại và cũng là nơi nạp khí cho ngôi nhà.
Văn 8 Soạn bài dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Hướng dẫn Soạn bài dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm của chương trình văn học lớp 8. Giúp cho các em học tốt môn ngữ văn của mình cũng như các quý phụ huynh tham khảo để giản dạy cho các em.

Chúng tôiĐiều khoảnHỏi đápKiếm tiền